Kastamonu’nun Taşköprü ilçesine yaklaşırken yolun ritmi yavaşlar; şehir kalabalığının sesi azalır, Gökırmak Vadisi’nin geniş nefesi kendini hissettirmeye başlar. Bugün sakin bir Anadolu ilçesi gibi görünen Taşköprü’nün hemen yanı başında, toprağın altında yüzyıllarca susmuş büyük bir Roma kenti uzanır: Pompeiopolis Antik Kenti. Burası, yalnızca birkaç taş kalıntısından ibaret bir ören yeri değildir. Pompeiopolis, Paflagonya’nın Roma dönemindeki en güçlü merkezlerinden biri olarak kabul edilir. resmi kaynaklarda olan bilgilere göre kent, MÖ 64 yılında Romalılar tarafından Paflagonya Eyalet Merkezi olarak kurulmuştur. Kazılarda ortaya çıkarılan eserlerin ve mozaiklerin bir bölümü bugün Kastamonu Arkeoloji Müzesi’nde görülebilmektedir.
Pompeius’un Şehri: Bir İsimden Fazlası
Pompeiopolis adı, Roma tarihinin ünlü komutanlarından Gnaeus Pompeius Magnus ile bağlantılıdır. “Pompeius’un şehri” anlamına gelen bu ad, kentin yalnızca yerel bir yerleşim değil, Roma’nın bölgeye hâkimiyetini gösteren siyasi bir işaret olduğunu da düşündürür. Taşköprü Kaymakamlığı’na göre kent, MÖ 65/64 yıllarında Pompeius tarafından Amnias Vadisi’nin doğu-batı geçişi üzerinde kurulmuştur. Bu bilgi, Pompeiopolis’in neden sıradan bir antik kent gibi ele alınmaması gerektiğini gösterir. Roma burada yalnızca bir şehir inşa etmemiştir; aynı zamanda Paflagonya’nın tarım, ticaret ve yönetim gücünü kontrol eden bir merkez oluşturmuştur. Yani bugün sessizce gezilen bu alan, bir zamanlar kararların alındığı, kalabalıkların toplandığı, pazarların kurulduğu ve büyük olasılıkla bölgenin kaderini etkileyen konuşmaların yapıldığı bir yerdi.
Zımbıllı Tepe’nin Altında Uyuyan Şehir
Pompeiopolis’in en merak uyandıran taraflarından biri, hâlâ büyük ölçüde kapalı höyük niteliği taşımasıdır. Kentin tamamı göz önünde değildir; bu nedenle arkeolojik kazılar burada ayrı bir heyecan taşır. Anadolu Ajansı’nın 2023 tarihli haberine göre bölgede 2006 yılında başlayan kazılar, son yıllarda özellikle Roma villası ve tiyatro bölümlerinde yoğunlaşmıştır. Aynı haberde Pompeiopolis’in Roma döneminde Paflagonya’nın en büyük kentlerinden biri olduğu belirtilir. Bu durum, ziyaretçiye farklı bir bakış kazandırır. Bazı antik kentlerde geçmiş gözünüzün önündedir; Pompeiopolis’te ise geçmiş, toprağın içinden yavaş yavaş konuşur. Belki de bu yüzden burada yürürken insan yalnızca tarih görmez, tarihin açılma sürecine de tanıklık eder.
Gökırmak Vadisi’nde Saklı Bir Roma Hikâyesi
Pompeiopolis’i anlamak için önce konumuna bakmak gerekir. Antik kent, Taşköprü’nün kuzeyinde, Zımbıllı Tepe çevresinde yer alır. Bu alan, yalnızca savunma açısından değil, ticaret yollarına yakınlığıyla da önemlidir. Taşköprü Kaymakamlığı’nın aktardığı bilgilere göre Zımbıllı Tepesi’nin yüksek bölümü akropol olarak kullanılmış, çevresindeki düzlükler ise kentin yerleşim alanını oluşturmuştur. Bugün buraya geldiğinizde karşınızda Efes gibi tamamen ayağa kaldırılmış sütunlu caddeler görmeyebilirsiniz. Fakat Pompeiopolis’in etkileyici yanı da tam burada başlar. Henüz büyük bölümü toprağın altında olan bu kent, ziyaretçisine tamamlanmış bir manzara değil, keşfedilmeyi bekleyen bir hikâye sunar. Her taş, biraz eksik; her iz, biraz yarım kalmıştır. Bu yarım kalmışlık, insana geçmişi kendi zihninde tamamlama alanı bırakır.
Roma Villası, Mozaikler ve Zarif Bir Yaşamın İzleri
Pompeiopolis’te gün ışığına çıkarılan en dikkat çekici alanlardan biri Roma villasıdır. Bu yapı, kentin seçkin sınıfına ait yaşam tarzı hakkında önemli ipuçları verir. Hürriyet Daily News’te yer alan bilgilere göre Roma villası yaklaşık 47’ye 35 metre ölçülerinde geniş bir yapı olarak tanımlanmakta; üçüncü ve yedinci yüzyıllar arasında kullanıldığı, içinde mozaikler ve dekoratif mermer kaplamalar bulunduğu aktarılmaktadır. Mozaikler, Pompeiopolis’in yalnızca siyasi değil, estetik açıdan da gelişmiş bir kent olduğunu gösterir. Bir villanın zeminine yerleştirilen küçük taşlar, aslında büyük bir zevkin parçalarıdır. Bugün halılarla sıcaklık kattığımız evler gibi, Roma döneminde de taş zeminler desenlerle canlandırılıyordu. Burada ortaya çıkarılan mozaikler, bir zamanlar bu evlerde yalnızca yaşanmadığını; misafir ağırlandığını, sohbet edildiğini, belki de uzun yemeklerin ardından sessiz avlularda yüründüğünü düşündürür.
Tiyatro, Odeon ve Kirece Dönüşen Mermerlerin Hüznü
Antik kentlerin kalbini anlamak için tiyatrolarına bakmak gerekir. Çünkü tiyatro, yalnızca oyun izlenen bir yer değildir; halkın bir araya geldiği, sesin, gösterinin ve ortak belleğin mekânıdır. Pompeiopolis’teki tiyatro ve bitişiğindeki odeon da bu açıdan büyük önem taşır. 2024 yılında tiyatronun yanındaki odeon bölümünde yapılan kazılarda iki Afrodit heykeline ait parçalar bulunmuştur. Kazı Başkanı Doç. Dr. Mevlüt Eliüşük, alanda kalın kül tabakaları tespit edildiğini, mermerlerin kireç elde etmek için yakılmış olabileceğini belirtmiştir.
Bu ayrıntı, Pompeiopolis’i gezerken insanın içine dokunan bir hüzün bırakır. Bir zamanlar sahnenin parçası olan mermerler, yüzyıllar sonra başka ihtiyaçlar uğruna yakılmıştır. Buna rağmen toprak, bazı parçaları saklamayı başarmıştır. Bir heykel başı, bir gövde parçası, birkaç duvar izi… Bazen tarih, görkemli yapılarla değil, kurtulabilmiş küçük ayrıntılarla konuşur.
Afrodit’in Gölgesi ve Söylencelerin Sessiz Dili
Pompeiopolis hakkında anlatılan yaygın, kesinleşmiş bir halk efsanesinden söz etmek doğru olmaz. Ancak antik kentlerin ruhu, yalnızca yazılı belgelerle sınırlı değildir. Burada bulunan Afrodit heykeli parçaları, Roma dünyasının mitolojik hayal gücünü Taşköprü topraklarına taşır. Aşk, güzellik ve zarafetle ilişkilendirilen Afrodit’in bu kentte iz bırakmış olması, Pompeiopolis’in kültürel dünyasının ne kadar renkli olabileceğini düşündürür. Belki bir festival günüydü. Belki tiyatroya gelenler, gösteriden önce taş basamaklarda yerlerini alıyordu. Belki tüccarlar, askerler, zanaatkârlar ve uzak köylerden gelen insanlar aynı meydanda buluşuyordu. Kesin olarak bildiklerimiz sınırlı; fakat arkeolojik bulguların çağrıştırdığı atmosfer oldukça güçlü.
Roma’dan Bugüne Uzanan Festival Hafızası
Taşköprü denince bugün akla gelen en önemli kültürel değerlerden biri sarımsaktır. Fakat ilçenin festival geleneği sanılandan çok daha eskiye uzanır. Anadolu Ajansı’nın 2022 tarihli haberinde, Pompeiopolis’te bulunan bir kitabenin bölgede yaklaşık 2 bin yıl önce sanatçıların, dansçıların ve sporcuların katıldığı panayır benzeri etkinliklerin düzenlendiğini gösterdiği aktarılır. Bu bilgi, Pompeiopolis’i yalnızca taşlardan oluşan bir arkeolojik alan olmaktan çıkarır. Burada hayat vardı; yemek, müzik, gösteri, rekabet ve kalabalık vardı. Bugün Taşköprü’de süren festival ruhu, belki de çok eski bir geleneğin modern zamandaki yankısıdır.
Son Söz: Toprağın Altından Yükselen Bir Bellek
Pompeiopolis, ziyaretçisine hazır bir dekor sunmaz; daha çok sabır isteyen, anlamı yavaş açılan bir yer gibidir. Burada görkem, bazen bir tiyatro izinde; bazen bir mozaik parçasında; bazen de rüzgârın Zımbıllı Tepe üzerinde taşıdığı sessizlikte saklıdır. Kastamonu’ya yolu düşenler için Pompeiopolis, yalnızca “gezilecek yerler” listesine eklenen bir durak değil; Roma’nın Paflagonya’daki izini, Taşköprü’nün kültürel hafızasını ve Anadolu toprağının katman katman sakladığı tarihi hissetmek için özel bir fırsattır. Burada yürürken insan şunu anlar: Bazı şehirler yıkılmaz; sadece toprağın altında biraz dinlenir.
Pompeiopolis Ziyareti İçin Küçük Tavsiyeler
Pompeiopolis’e giderken burayı klasik anlamda tamamen gezilebilir, her köşesi düzenlenmiş bir antik kent gibi düşünmemek gerekir. Alan hâlâ kazı ve koruma çalışmalarıyla gündemdedir. Bu yüzden bazı bölümlere erişim dönemsel olarak değişebilir. Gitmeden önce yerel kaynaklardan ya da Taşköprü’deki turizm noktalarından bilgi almak iyi olur. Ziyareti sabah saatlerine ya da gün batımına yakın zamana denk getirmek daha keyifli olabilir. Yaz aylarında açık alanda dolaşacağınız için su, şapka ve rahat ayakkabı önemli. Fotoğraf çekmeyi seviyorsanız Zımbıllı Tepe çevresindeki geniş manzara, özellikle yumuşak ışıkta çok daha etkileyici görünür. Ayrıca gezinizi Kastamonu Arkeoloji Müzesi ile tamamlamak, Pompeiopolis’ten çıkarılan eserleri daha bütünlüklü anlamanıza yardımcı olur.
Pompeiopolis Antik Kenti’ne Nasıl Gidilir?
Kastamonu Merkezden Özel Araçla
Pompeiopolis Antik Kenti, Kastamonu merkezden Taşköprü yönüne gidildiğinde yaklaşık 40-45 kilometrelik bir mesafededir.
Yolculuk genel olarak Taşköprü güzergâhı üzerinden yapılır.
Taşköprü ilçe merkezine ulaştıktan sonra antik kent, Tarihi Taşköprü’nün karşı tarafında kalan Zımbıllı Tepe mevkiine yakın konumdadır.
Navigasyonda “Pompeiopolis Antik Kenti” ya da “Zımbıllı Tepe, Taşköprü” araması kullanılabilir.
Taşköprü Merkezden Ulaşım
Antik kent, Taşköprü şehir merkezine oldukça yakındır.
Merkezden kısa bir araç yolculuğuyla ya da uygun hava koşullarında yürüyüşle ulaşım sağlanabilir.
İlçe içinde yön tabelalarını ve yerel yönlendirmeleri takip etmek faydalı olur.
Otobüsle Gitmek İsteyenler İçin
Önce Kastamonu Otogarı’na ulaşılır.
Kastamonu’dan Taşköprü’ye ilçe minibüsleri ya da otobüslerle geçilebilir.
Taşköprü merkezde indikten sonra antik kent tarafına kısa bir taksi yolculuğu yapılabilir.
Toplu taşıma saatleri dönemsel değişebileceği için özellikle dönüş saatini önceden kontrol etmek iyi olur.
Uçakla Gelecekler İçin
En yakın hava ulaşımı Kastamonu Havalimanı üzerinden sağlanır.
Havalimanından Kastamonu merkeze, oradan da Taşköprü’ye karayoluyla geçilebilir.
Araç kiralamak, Pompeiopolis ile birlikte Kastamonu Arkeoloji Müzesi, Nasrullah Camii ve Taşköprü merkezini aynı gün içinde görmek isteyenler için daha pratik bir seçenek olabilir.