Darende’de Somuncu Baba Külliyesi’nin çevresinde yürürken birkaç dakika içinde bambaşka bir manzaraya geçmek mümkün. Tarihî yapıların ve düzenlenmiş bahçelerin hemen ardından kayalıklar yükselmeye, Tohma Çayı ise daralan vadinin içine doğru ilerlemeye başlıyor. İşte Tohma Kanyonu, Darende’nin doğal karakterinin en güçlü hissedildiği yerde karşınıza çıkıyor. Malatya’nın Darende ilçesindeki kanyon, Somuncu Baba Camii ile Taş Köprü arasında uzanıyor. Tohma Çayı’nın iki yanında yükselen dik kayalıklar, doğal oyuklar, mağara biçimli oluşumlar ve kayalara açılmış eski su kanalları burayı yalnızca güzel bir manzara noktası olmaktan çıkarıyor. Malatya Valiliğinin güncel tanıtımında Tohma Kanyonu’nun yaklaşık 8 kilometre uzunluğunda olduğu ve yürüyüş açısından orta zorlukta bir parkur sunduğu belirtiliyor.
Kayalıkların Arasında Daralan Bir Dünya
Tohma Kanyonu’na yaklaştıkça Darende’nin çevresindeki açık arazi görüntüsü yerini daha kapalı ve etkileyici bir coğrafyaya bırakıyor. Tohma Çayı, dik ve yer yer dike yakın kaya duvarlarının arasından ilerlerken vadinin genişliği bazı bölümlerde iyice daralıyor. Darende Kaymakamlığı da kanyonun en belirgin özelliğini yüksek ve dik yamaçları olarak tanımlıyor. Bu sert arazi yapısı, kanyonun uzaktan görülen manzarasından çok içine girildiğinde daha güçlü hissediliyor. Bir tarafta kayalık yüzeyler, diğer tarafta akarsu; aralarda ise suya eşlik eden yeşillikler bulunuyor. Kanyonun görünümünü ilginç hâle getiren ayrıntılardan biri de kayaların tek biçimli olmaması. Doğal oyuklar, mağarayı andıran boşluklar ve suyun etkisiyle biçimlenmiş yüzeyler yürüyüş boyunca değişen bir manzara oluşturuyor. Malatya Valiliğinin kanyon tanıtımında da bu doğal oyuk ve mağara biçimli bölümlere özellikle dikkat çekiliyor.
Burada Manzarayı Tohma Çayı Belirliyor
Kanyonu anlamak için önce Tohma Çayı’na bakmak gerekiyor. Çünkü buradaki peyzajın ana çizgisini kayalıklardan çok, onların arasından kendine yol açan su belirliyor. Darende’nin yerleşim ve tarım tarihinde de Tohma Çayı önemli bir yere sahip. Malatya Valiliği, ilçedeki sulanabilir tarım alanlarının önemli bölümünün Tohma Çayı boyunca uzandığını belirtiyor. Çayın oluşturduğu vadi, Darende’nin hem doğal görünümünü hem de çevresindeki yaşamı şekillendiren başlıca coğrafi unsurlardan biri. Kanyon içerisinde ise suyun karakteri bulunduğunuz noktaya göre değişiyor. Bazı yerlerde hızlı akan çayı yüksekten izlerken bazı bölümlerde kayalıkların arasında daha sakin bir görüntüyle karşılaşmak mümkün. Özellikle güneşin kaya duvarlarına eğik geldiği saatlerde su, taş ve gölge arasındaki kontrast kanyonu fotoğraf için oldukça güçlü bir noktaya dönüştürüyor.
Kayalara Açılmış Eski Su Yolunun İzleri
Tohma Kanyonu’nu diğer doğal rotalardan ayıran ayrıntılardan biri kayalıklardaki eski su kanalıdır. Malatya Valiliğinin verdiği bilgiye göre geçmişte kayalar oyularak Somuncu Baba Camii’ne su taşıyan bir kanal oluşturulmuştur. Kanalın bazı bölümleri zaman içerisinde zarar görmüş, bazı kısımları ise beton malzemeyle onarılmıştır. Bugün bu kanalın izlerine bakarken kanyon yalnızca doğal bir oluşum olarak görülmüyor. İnsanların zorlu kayalık araziyi kullanabilmek için geliştirdiği çözümler de manzaranın parçası hâline geliyor. Belki de kanyonun en merak uyandıran taraflarından biri tam olarak burada ortaya çıkıyor. Bir yanda milyonlarca yıllık doğal süreçlerle şekillenmiş kaya duvarları, diğer yanda insanların suyu ihtiyaç duydukları yere ulaştırabilmek için kayalara bıraktığı izler bulunuyor.
Somuncu Baba’dan Çıkıp Doğrudan Kanyona
Tohma Kanyonu’nun gezi açısından en büyük avantajlarından biri Somuncu Baba Külliyesi ile iç içe olması. Külliyeyi ziyaret ettikten sonra uzun bir araç yolculuğu yapmadan kanyon çevresine geçilebiliyor. Malatya Valiliğinin güncel bilgisinde Somuncu Baba otoparkından kanyona yaklaşık 10 dakikada ulaşılabildiği belirtiliyor. Bu yakınlık sayesinde Darende gezisinde dinî ve tarihî bir mekânla doğal bir rotayı aynı planın içinde görmek oldukça kolay. Sabah saatlerinde Somuncu Baba Külliyesi’ni gezip ardından Tohma boyunca yürümek, Darende için dengeli bir rota oluşturabilir. Külliyenin daha sakin atmosferinden çıkıp birkaç dakika sonra yüksek kayalıkların arasına girmek ilçenin birbirinden farklı iki yüzünü kısa sürede görme fırsatı veriyor.
Kanyonun İçindeki Sürpriz: Kudret Havuzu
Tohma Kanyonu içerisinde dikkat çeken duraklardan biri de Kudret Havuzu. Kayalıkların arasındaki farklı bir kaynaktan gelen su, üç ayrı havuzu dolduruyor. Malatya Valiliğine göre bu su Tohma Irmağı’ndan bağımsız bir kaynaktan geliyor ve sıcaklığı dört mevsim yaklaşık 22°C seviyesinde kalıyor. Havuzlarda kimyasal katkı kullanılmadığı, sürekli gelen kaynak suyuyla suyun yenilendiği belirtiliyor. Darende Kaymakamlığı da Kudret Havuzu’nun üç havuzdan oluştuğunu ve özellikle yaz aylarında ziyaret edildiğini aktarıyor. Bu nedenle Somuncu Baba Külliyesi, Tohma Kanyonu ve Kudret Havuzu aslında birbirinden kopuk üç yerden çok, aynı çevrede tamamlanan bir gezi rotasının parçaları gibi düşünülebilir.
Kanyon Yürüyüşü İçin Hazırlıklı Gelin
Malatya Valiliği Tohma Kanyonu’nu yaklaşık 8 kilometrelik ve orta zorlukta bir parkur olarak tanımlıyor. Kanyon çevresinde trekking, foto safari ve tırmanış gibi doğa etkinliklerinin yapılabildiği de resmî kaynaklarda belirtiliyor. Yürüyüşe çıkacakların rahat ve kaymayan tabanlı ayakkabı tercih etmesi iyi olur. Kanyon yapısı nedeniyle bazı alanlar günün önemli bölümünde gölgede kalabilir; suya yakın taş ve zeminler de ıslak veya kaygan olabilir. Yaz aylarında bile yanınıza su almak önemli. Kanyonun su kenarındaki bölümleri serin hissettirse de açık ve güneş alan kesimlerde sıcaklık daha belirgin hâle gelebilir. Uzun yürüyüş düşünülüyorsa hava durumunu kontrol etmek ve gün ışığını hesaba katarak dönüş saatini planlamak daha güvenli bir gezi sağlar.
Darende’nin Hikâyesini Suyun Yanında Tamamlayan Yer
Tohma Kanyonu’nun etkileyici tarafı yalnızca yüksek kayalıkları değil. Burada doğal oyuklar, akan su, eski su kanalları, Somuncu Baba Külliyesi ve Kudret Havuzu birbirinden ayrı görünse de aynı coğrafyanın hikâyesini tamamlıyor. Darende’ye gelip yalnızca tarihî yapıları görmek, ilçenin önemli bir bölümünü tanımak anlamına geliyor; fakat Tohma’nın kayalıkları arasına girdiğinizde manzara tamamlanıyor. Birkaç dakika önce külliyenin avlusundayken kısa süre sonra çayın sesini takip ederek dar kaya duvarlarının arasında yürümek, bu rotayı özel kılan en güçlü deneyimlerden biri.
Rafting İçin Güncel Duruma Dikkat
Tohma Kanyonu geçmiş yıllarda rafting etkinlikleriyle de tanıtıldı. Nitekim eski resmî turizm içeriklerinde kanyonda rafting yapılması Darende’nin doğa turizmini öne çıkaran faaliyetlerden biri olarak anlatılıyor. Ancak bu konuda güncel durumu dikkate almak gerekiyor. Malatya Valiliğinin bugün erişilebilen Tohma Çayı Kanyonu sayfasında, su miktarının azalması nedeniyle son dönemlerde rafting yapılamadığı açıkça belirtiliyor. Bu yüzden gezi planı hazırlarken kanyonda rafting yapılabileceğini kesin bir aktivite gibi değerlendirmemek daha doğru. Trekking, manzara izleme ve fotoğraf çekimi ise kanyonun günümüzde de öne çıkan temel aktiviteleri arasında yer alıyor.
Tohma Kanyonu’na Nasıl Gidilir?
Tohma Kanyonu, Malatya’nın Darende ilçesine bağlı Zaviye Mahallesi’nde, Somuncu Baba Camii ile Taş Köprü arasındaki bölgede bulunuyor. Malatya Valiliği kanyonun Malatya’ya yaklaşık 110 kilometre mesafede olduğunu ve D-300 kara yolu üzerinden ulaşılabildiğini belirtiyor.
Özel araçla: Malatya şehir merkezinden D-300 kara yolu üzerinden Akçadağ–Darende yönünde ilerlenebilir. Darende’ye ulaşıldıktan sonra Somuncu Baba Külliyesi yönlendirmeleri takip edilerek Zaviye Mahallesi’ne geçilir. Somuncu Baba çevresinden kanyona yürüyerek ulaşmak mümkündür.
Toplu taşımayla: Malatya’dan Darende’ye ilçeler arası ulaşım seçenekleriyle geldikten sonra Somuncu Baba Külliyesi ve Zaviye Mahallesi yönüne yerel ulaşım imkânları değerlendirilebilir. Sefer ve güzergâhlar değişebileceğinden yolculuk öncesinde güncel yerel ulaşım bilgisini kontrol etmek daha güvenli olacaktır.