Sivas’ın tarihî meydanına girdiğinizde şehir bir anda başka bir zamana açılır. Günlük hayat devam eder; insanlar yürür, araçlar geçer, meydanın sesi eksilmez. Ama bütün bu hareketin ortasında, bazı yapılar vardır ki kalabalığın içinden sessizce sıyrılır. Çifte Minareli Medrese de onlardan biridir. İlk bakışta iki zarif minaresiyle dikkat çeker; fakat biraz yaklaşınca insan bunun yalnızca güzel bir mimari eser olmadığını anlar. Burası, Sivas’ın yüzyıllardır sakladığı en güçlü hafıza parçalarından biridir. Bugün medresenin tamamı ayakta değildir. Geriye daha çok görkemli ön cephesi, taç kapısı ve iki minaresi kalmıştır. Fakat bu eksiklik, yapının etkisini azaltmaz. Aksine, ona daha derin bir anlam katar. Çünkü Çifte Minareli Medrese, tam da bu yarım kalmışlığıyla insana zamanın gücünü, tarihin kırılganlığını ve taşın direnme hâlini hissettirir.
Sivas’ın Kalbinde Bir 13. Yüzyıl İzleri
Çifte Minareli Medrese, kitabesine göre 1271 yılında İlhanlı veziri Sahip Şemseddin Muhammed Cüveynî tarafından yaptırılmıştır. Bu tarih sıradan bir tarih değildir. Anadolu Selçuklu Devleti’nin eski gücünü yitirdiği, Moğol ve İlhanlı etkisinin Anadolu üzerinde hissedildiği çalkantılı bir döneme denk gelir. Böyle bir zamanda Sivas’ta bu kadar görkemli bir medresenin yapılmış olması çok şey anlatır. Çünkü şehirler bazen en zor dönemlerinde bile kendilerini taşla, ilimle, mimariyle ifade eder. Sivas da 13. yüzyılda yalnızca siyasi olayların yaşandığı bir yer değil; aynı zamanda bilginin, sanatın ve şehir kültürünün güçlü merkezlerinden biriydi. Medrese, bu yönüyle sadece bir eğitim yapısı değildir. Aynı zamanda dönemin siyasi atmosferini, sanat anlayışını ve Sivas’ın Anadolu’daki önemini gösteren büyük bir tarih belgesidir.
Taç Kapı: Taşın Sabırla İşlenmiş Dili
Çifte Minareli Medrese’nin önünde durduğunuzda gözünüz ister istemez taç kapıya takılır. Anadolu Selçuklu mimarisinde taç kapılar, yapının en etkileyici bölümleridir. Burada kapı, yalnızca içeri girilen bir açıklık değildir; yapının karakterini, dünyaya söylemek istediği sözü taşıyan bir yüz gibidir. Bu kapıda geometrik desenler, bitkisel süslemeler ve ince taş işçiliği bir araya gelir. Her çizgi hesaplıdır, her motif düşünülmüştür. Taş yüzeydeki ayrıntılara dikkatle baktığınızda, ustaların yalnızca yapı inşa etmediğini; sabırla, inançla ve derin bir estetik duygusuyla çalıştığını hissedersiniz. Bu süslemeler gösteriş için yapılmış değildir. Selçuklu sanatında geometri, sonsuzluğu; bitkisel bezemeler, hayatın sürekliliğini; yükselen cephe ise insanın göğe yönelen arayışını çağrıştırır. Bu yüzden medresenin kapısı, bakmayı bilenler için sessiz bir kitap gibidir.
İki Minare, Bir Şehrin Silüeti
Yapıya adını veren iki minare, Çifte Minareli Medrese’nin en tanınan unsurudur. İnce ve zarif görünümleriyle göğe doğru yükselirler. Taş cephenin güçlü duruşuna karşı minarelerde daha hafif, daha ince bir hareket vardır. Bu karşıtlık, yapıya çok özel bir denge kazandırır. Sivas’ı bilenler için bu iki minare sadece mimari bir detay değildir. Şehrin hafızasında yer etmiş bir işarettir. Meydandan geçen biri için tanıdık bir görüntü, şehre ilk kez gelen biri içinse unutulmayacak bir karşılaşmadır. Özellikle gün batımına yakın saatlerde medresenin rengi değişir. Taşlar daha sıcak bir tona bürünür, gölgeler süslemelerin arasına yavaşça yerleşir. O an yapı daha canlı görünür. Sanki yüzyıllardır orada durmuyor da biraz önce geçmişten çıkıp meydana gelmiş gibidir.
Bir Medreseden Geriye Kalan Sessizlik
Çifte Minareli Medrese’yi etkileyici kılan şeylerden biri de eksik oluşudur. Bugün yapının büyük kısmı günümüze ulaşmamıştır. Bu yüzden burayı gezerken yalnızca gördüklerinize değil, artık göremediklerinize de bakmanız gerekir. Bir zamanlar burada öğrenciler vardı. Avludan geçen ayak sesleri, ders halkalarında yapılan konuşmalar, hocaların anlattığı bilgiler, taş duvarlara çarpıp geri dönen sesler… Bugün bunların hiçbiri duyulmaz. Ama insan medresenin önünde biraz sessiz kalırsa, o kaybolmuş hayatı hayal edebilir. Bu yönüyle Çifte Minareli Medrese, insana yalnızca tarih anlatmaz; kaybı da anlatır. Zamanın bazı şeyleri elimizden aldığını, ama geriye kalan parçaların bile güçlü bir hafıza taşıyabileceğini gösterir.
Sivas Meydanında Açık Hava Müzesi Gibi Bir Rota
Çifte Minareli Medrese’nin en güzel yanlarından biri de konumudur. Sivas’ın tarihî kent meydanında, Şifaiye Medresesi’nin karşısında yer alır. Yakın çevresinde Buruciye Medresesi, Kale Camii ve başka tarihî yapılar da bulunur. Bu alan, Sivas’ın geçmişini birkaç adım içinde hissettiren nadir yerlerden biridir. Burada yürürken farklı dönemler birbirine karışır. Bir yapıda şifa kültürünü, diğerinde eğitim geleneğini, bir başkasında devlet gücünü ve mimari zarafeti görürsünüz. Bu yüzden Çifte Minareli Medrese’ye yalnızca tek başına bakmak yerine, onu çevresindeki yapılarla birlikte değerlendirmek gerekir. Çünkü bu meydan, Sivas’ın taşla kurulmuş tarih cümlesidir. Her eser o cümlenin ayrı bir kelimesidir.
Medrese Geleneği ve Bilginin Taştaki Yeri
Medreseler, geçmişte yalnızca dinî eğitim verilen yerler değildi. Dönemine göre hukuk, matematik, astronomi, felsefe ve farklı ilim alanlarının öğretildiği merkezlerdi. Çifte Minareli Medrese de bu geleneğin Sivas’taki güçlü temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Bugün yapının iç mekânları büyük ölçüde kaybolduğu için eğitim hayatını gözle görmek mümkün değildir. Fakat mimari, bize çok şey söyler. Böylesine görkemli bir yapının inşa edilmesi, o dönemde bilgiye verilen değeri açıkça gösterir. Bir şehrin merkezine böyle bir medrese yapmak, “ilim bu şehrin kalbindedir” demenin taşlaşmış hâlidir. Bu nedenle Çifte Minareli Medrese, yalnızca geçmişteki öğrencilerin değil, Sivas’ın kültürel kimliğinin de izini taşır.
Ziyaret Edeceklere Küçük Ama İşe Yarayan Tavsiyeler
Çifte Minareli Medrese’yi gezerken acele etmeyin. Bu yapı hızlıca görülüp geçilecek bir durak değildir. Önce biraz uzaktan bakın. İki minarenin meydana nasıl hâkim olduğunu görün. Sonra yavaşça yaklaşın ve taç kapıdaki ayrıntılara dikkat edin. Fotoğraf çekmek istiyorsanız sabah erken saatler ya da akşamüstü daha iyi sonuç verir. Öğle saatlerinde ışık sert olabileceği için taş işlemelerin derinliği fotoğraflarda yeterince belli olmayabilir. Sivas kışın oldukça soğuk olduğu için soğuk aylarda gidecekseniz kalın giyinmek iyi olur. Yaz aylarında ise meydan daha hareketlidir. Çevrede kısa bir mola verebileceğiniz kafeler bulunur. Medreseyi gördükten sonra yakınındaki Şifaiye Medresesi ve Buruciye Medresesi’ni de mutlaka gezmelisiniz. Böylece Sivas’ın 13. yüzyıldaki görkemini çok daha bütünlüklü hissedersiniz.
Sivas’ta Taşın Unutmadığı Bir Hikâye
Çifte Minareli Medrese, insana ilk bakışta heybetli görünür. Ama asıl etkisi biraz zaman geçince ortaya çıkar. Çünkü bu yapı yalnızca mimarisiyle değil, eksilmiş hâliyle de konuşur. Geriye kalan cephesi, yıkılan bölümlerinden daha sessiz ama daha derin bir hikâye anlatır. Onu özel kılan şey kusursuzluğu değildir. Zamanın karşısında hâlâ ayakta kalabilmiş olmasıdır. İki minaresiyle göğe uzanırken, taç kapısıyla geçmişe açılır. Sivas’ın kalbinde, yüzyıllardır aynı yerde durur ve gelen herkese şunu hatırlatır: Bazı yapılar yalnızca taş değildir; şehirlerin belleği, insanların emeği ve zamanın içinden süzülmüş birer hatıradır. Sivas’a yolunuz düşerse Çifte Minareli Medrese’nin önünden sadece geçmeyin. Birkaç dakika durun. Taşa yaklaşın, süslemelere bakın, minarelerin yukarı doğru uzanan çizgisini takip edin. Belki o zaman yalnızca bir medrese değil, yedi yüzyılı aşan bir şehir nefesi duyarsınız.
Çifte Minareli Medrese’ye Nasıl Gidilir?
Konum Bilgisi
Çifte Minareli Medrese, Sivas şehir merkezinde, Tarihî Kent Meydanı çevresinde yer alır.
Bu nedenle ulaşımı oldukça kolaydır.
Sivas Otogarı’ndan Ulaşım
Şehir dışından gelenler Sivas Otogarı’ndan merkeze belediye otobüsü, minibüs ya da taksiyle ulaşabilir.
Sivas Tren Garı’ndan Ulaşım
Sivas Tren Garı da kent merkezine yakın konumdadır.
Gar çevresinden kısa sürede tarihî meydana geçmek mümkündür.
Sivas Nuri Demirağ Havalimanı’ndan Ulaşım
Hava yoluyla gelecek ziyaretçiler Sivas Nuri Demirağ Havalimanı’nı kullanabilir.
Havalimanından şehir merkezine servis, taksi veya özel araçla ulaşım sağlanır.
Merkeze geldikten sonra Çifte Minareli Medrese’ye yürüyerek ulaşmak oldukça pratiktir.
Özel Araç ile Ulaşım
Özel araçla gidecekler navigasyona “Çifte Minareli Medrese” ya da “Sivas Tarihî Kent Meydanı” yazabilir.
Meydan çevresi yoğun olabileceği için aracınızı yakın otoparklara bırakıp bölgeyi yürüyerek gezmeniz daha rahat olacaktır.