Atatürk'ün Gramofonu ve Radyosu Neden Tren Vagonunda Bulunuyor?
Atatürk, Cumhuriyet'in ilk yıllarında farklı şehirleri ziyaret etmek ve ülkenin çeşitli bölgelerindeki gelişmeleri yerinde görmek amacıyla uzun demiryolu yolculuklarına çıkıyordu. 1930'lu yılların ortalarına gelindiğinde, devlet yönetimiyle ilgili çalışmaların yolculuk sırasında da sürdürülebilmesi için daha donanımlı bir özel tren hazırlanmasına karar verildi. Böylece Almanya'da dokuz vagonlu Beyaz Tren üretildi. Trenin özel bölümünde yalnızca yatak ve oturma alanları değil, haberleşme ve dinlenme ihtiyaçlarını karşılayacak cihazlar da bulunuyordu. O dönemde radyo, ülkedeki gelişmelerin takip edilmesini ve müzik yayınlarının dinlenmesini sağlayan önemli araçlardan biriydi. Gramofon ise taş plaklardan müzik dinlemek için kullanılıyordu. Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtımı, Atatürk'ün seyahatleri sırasında radyodan Anadolu ezgilerini, gramofondan ise klasik müzik eserlerini dinlediğini açıklıyor. Bu iki eşyanın aynı vagonda korunması, Atatürk'ün müzik zevkine ve dönemin günlük yaşam teknolojilerine ilişkin somut bir iz sunuyor.
Beyaz Tren Nasıl Bir Trendi?
Atatürk Ansiklopedisine göre Beyaz Tren, 1935 yılında Almanya'daki Linke-Hofmann-Werke fabrikasında üretildi. Tren, 19 Temmuz 1935 tarihinde Haydarpaşa'ya ulaştı. Dokuz vagondan oluşan dizide Atatürk'ün özel vagonu, diğer devlet görevlilerinin kullanımına ayrılan salonlar, yatak bölümleri ve teknik ihtiyaçları karşılayan alanlar bulunuyordu. Trenin dış cephesinin üst bölümü beyaz, alt bölümü ise koyu lacivertti. Beyaz Tren adı, bu renk düzeninden kaynaklanıyordu. Atatürk'ün özel vagonunda dönemi için gelişmiş sayılan telefon ve elektrikli donanımlar da yer alıyordu. Vagonun duvarlarında ahşap kaplamalar, oturma alanlarında hasır koltuklar, yatak ve çalışma bölümlerinde dönemin dekorasyon anlayışını yansıtan mobilyalar kullanılmıştı. Atatürk Ansiklopedisinde TCDD verilerine dayanılarak özel vagonun uzunluğu 14,8 metre, darası ise 46,3 ton olarak belirtilmektedir.
Atatürk Vagonu Neden Ankara Garı'nda Korunuyor?
Beyaz Tren, Atatürk'ün vefatından sonra farklı dönemlerde çeşitli amaçlarla kullanıldı. Tren dizisinin bazı vagonları zaman içerisinde kullanımdan çıktı, değiştirildi veya farklı yerlere götürüldü. Atatürk'ün yaşam alanı olarak kullandığı özel vagon ise korunarak Ankara'ya getirildi. Atatürk Ansiklopedisine göre vagon, 1964 yılında Ankara'daki Atatürk Müzesi'ne teslim edildi ve Ankara Garı'nın birinci peronunun yakınında, üzeri örtülü bir alanda korumaya alındı. Günümüzde vagon, Ankara Garı'ndaki Millî Mücadele'de Atatürk Konutu ve Demiryolları Müzesi ile bağlantılı tarihî demiryolu yerleşkesinde bulunuyor. Böylece aynı kompleks içerisinde hem Atatürk'ün Millî Mücadele dönemindeki Ankara karargâhını hem de Cumhurbaşkanlığı döneminde kullandığı demiryolu vagonunu tanıtan iki farklı tarihî alan yer alıyor.
