Çeşmeden Gerçekten Süt Akıyor muydu?
Halk arasında anlatılan rivayete göre İshak Paşa Sarayı'ndaki iki musluklu çeşmenin birinden su, diğerinden süt akıyordu. Bazı anlatılarda sütlerin çevredeki hayvancılık faaliyetlerinden elde edildiği, bir depoya doldurulduğu ve daha sonra çeşmenin musluğundan misafirlere sunulduğu söyleniyor. Başka anlatılarda ise sütü saraya ulaştıran bir boru sisteminden söz ediliyor. Fakat bu ayrıntıları doğrulayan tarihî tesisat planı, süt dağıtımına ilişkin vakıf belgesi veya dönem muhasebe kaydı bu araştırmada tespit edilemedi. Üstelik sütün uzun bir boru hattından geçirilerek taşınması, temizlik ve bozulma riski açısından özel koşullar gerektirir. Bu nedenle bugünkü bilgilerle çeşmeden her gün süt aktığını, sütün kilometrelerce uzaktan kesintisiz taşındığını veya sistemin belirli tarihler arasında düzenli çalıştığını kesin olarak söylemek mümkün değildir.
Tarihî gerçek ile rivayet arasındaki ayrım şudur: Sarayda bir çeşme bulunduğu belgelenmiştir; musluklardan birinden süt aktığı ise halk arasında anlatılmaktadır.
Süt Çeşmesi'nin Üzerindeki Gül Motifi Ne Anlama Geliyor?
İshak Paşa Sarayı'nın önemli özelliklerinden biri, yapıdaki taş bezemelerin son derece ayrıntılı olmasıdır. Süt Çeşmesi'nin üzerindeki süsleme de bu işçiliğin örneklerinden biridir. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Türkiye Kültür Portalı'ndaki yazıda, çeşmenin üzerinde damla biçimli bir alanın içerisinde gül, kıvrık dallar ve yaprakların yer aldığı anlatılıyor. Bu süsleme, yazıda su ile gül arasındaki aşkı simgeleyen bir motif olarak açıklanıyor.
