Bu içerikte “UNESCO Dünya Mirası Alanı” ifadesi, UNESCO Dünya Miras Listesi'ne resmen kaydedilmiş bir Dünya Mirası varlığını ifade etmektedir. UNESCO Geçici Listesi'ndeki aday alanlar hesaba katılmamıştır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı da Türkiye'nin Dünya Miras Listesi'nde 22 varlığı bulunduğunu doğrulamaktadır. Bakanlığın listesinde Bergama ve Efes İzmir'de, Gordion Ankara'da, Çatalhöyük Konya'da gösterilmektedir. Ayrıca 2023 yılında kaydedilen Anadolu'nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri beş farklı ilde yer alan bileşenlerden oluşan tek bir seri Dünya Mirası varlığıdır.
Bu nedenle seri mirasın Ankara'daki Arslanhane Camii ve Konya'daki Eşrefoğlu Camii, ilgili illerin UNESCO Dünya Mirası varlığı sayısına birer kayıt olarak dahil edilmiştir. Ancak beş caminin tamamı “beş ayrı UNESCO Dünya Mirası kaydı” olarak değerlendirilmemiştir; UNESCO bunları tek dosya numarası altında tek seri varlık olarak listelemektedir.
Aynı yöntem birden fazla ili kapsayan Xanthos-Letoon için de uygulanmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı bu miras alanını Antalya-Muğla olarak göstermektedir. Dolayısıyla il bazlı değerlendirmede hem Antalya'nın hem Muğla'nın UNESCO miras varlığı hesabına birer kez dahil edilmiştir.
ÖNEMLİ KARŞILAŞTIRMA
Sıra | İl | UNESCO Dünya Mirası Sayısı | Miras Alanları |
|---|---|---|---|
1= | Ankara | 2 | Gordion + Ahşap Hipostil Camiler |
1= | İzmir | 2 | Bergama + Efes |
1= | Konya | 2 | Çatalhöyük + Ahşap Hipostil Camiler |
Sonuç: Türkiye'de UNESCO Dünya Mirası sayısı bakımından tek bir birinci il bulunmuyor. Ankara, İzmir ve Konya 2'şer kayıtla ortak birincidir.
UNESCO Dünya Mirası Bulunan Diğer İller
Aşağıdaki 21 ilde ise 1'er UNESCO Dünya Mirası varlığı bulunmaktadır:
İl | UNESCO Dünya Mirası |
|---|---|
Adıyaman | Nemrut Dağı |
Afyonkarahisar | Ahşap Hipostil Camiler – Afyonkarahisar Ulu Camii |
Antalya | Xanthos-Letoon |
Aydın | Afrodisias |
Bursa | Bursa ve Cumalıkızık |
Çanakkale | Troya Arkeolojik Alanı |
Çorum | Hattuşa |
Denizli | Pamukkale-Hierapolis |
Diyarbakır | Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri |
Edirne | Selimiye Camii ve Külliyesi |
Eskişehir | Ahşap Hipostil Camiler – Sivrihisar Ulu Camii |
İstanbul | İstanbul'un Tarihi Alanları |
Karabük | Safranbolu Şehri |
Kars | Ani Arkeolojik Alanı |
Kastamonu | Ahşap Hipostil Camiler – Mahmut Bey Camii |
Malatya | Arslantepe Höyüğü |
Manisa | Sardes Antik Kenti ve Bintepeler Lidya Tümülüsleri |
Muğla | Xanthos-Letoon |
Nevşehir | Göreme Milli Parkı ve Kapadokya |
Sivas | Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası |
Şanlıurfa | Göbeklitepe |
Bu hesaplamaya göre Türkiye'nin 22 UNESCO Dünya Mirası varlığı 24 farklı ilin sınırlarında veya bu illerdeki bileşenlerde temsil edilmektedir. İl-varlık eşleşmesi sayısının 22'den yüksek çıkmasının nedeni Xanthos-Letoon'un iki ile, Ahşap Hipostil Camiler seri varlığının ise beş farklı ile yayılmasıdır.
ÖNEMLİ METODOLOJİ NOTU
Neden Ankara, İzmir ve Konya Birinci?
İzmir'de iki bağımsız UNESCO kaydı vardır:
Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı
Efes
Ankara ve Konya'da ise birer bağımsız alanın yanında, UNESCO'nun tek bir seri Dünya Mirası kaydı olarak kabul ettiği Anadolu'nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camilerinin birer bileşeni bulunmaktadır. UNESCO ve Kültür ve Turizm Bakanlığı, söz konusu seri varlığın beş farklı ildeki beş camiden oluştuğunu açıkça belirtmektedir.
Seri Dünya Mirası Nedir?
Bazı UNESCO mirasları tek bir yapı veya arkeolojik alan yerine birbiriyle bağlantılı birden fazla bileşenden oluşur.
Anadolu'nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri bunun Türkiye'deki belirgin örneklerinden biridir. Seri miras şu beş camiden oluşur:
Afyonkarahisar Ulu Camii
Ankara Ahi Şerefeddin (Arslanhane) Camii
Eskişehir Sivrihisar Ulu Camii
Kastamonu Mahmut Bey Camii
Konya Beyşehir Eşrefoğlu Camii
UNESCO bunların tamamını tek Dünya Mirası varlığı — Liste No. 1694 olarak kaydetmektedir.
Beş Cami Ankara veya Konya İçin Beş Alan mı Sayılıyor?
Hayır. Ankara'da yalnızca Arslanhane Camii, Konya'da yalnızca Eşrefoğlu Camii bulunur. Ayrıca UNESCO açısından beş cami ayrı ayrı beş Dünya Mirası kaydı değil, tek seri Dünya Mirası varlığıdır.
Bu nedenle Ankara'nın toplamı:
Gordion + Ahşap Hipostil Camiler = 2
Konya'nın toplamı:
Çatalhöyük + Ahşap Hipostil Camiler = 2
şeklinde hesaplanmıştır.
Xanthos-Letoon Nasıl Sayıldı?
Xanthos-Letoon tek UNESCO Dünya Mirası kaydıdır; ancak iki farklı ilde yer alır. Kültür ve Turizm Bakanlığı alanın yerini doğrudan Antalya-Muğla olarak belirtmektedir.
Bu nedenle il bazlı hesaplamada:
Antalya → 1 UNESCO Dünya Mirası
Muğla → 1 UNESCO Dünya Mirası
olarak sayılmıştır.
Geçici Listedeki Alanlar Dahil mi?
Hayır.
UNESCO'nun Türkiye sayfasında 22 Dünya Mirası varlığı ile ayrıca 80 Geçici Liste alanı birbirinden ayrı gösterilmektedir. Geçici Liste'de bulunan bir yer henüz UNESCO Dünya Mirası statüsü kazanmış sayılmaz.
Bu nedenle örneğin Sümela Manastırı, Alanya, Harran, İznik, Sagalassos, Zeugma ve benzeri Geçici Liste alanları bu sıralamaya dahil edilmemiştir.
2025'te Eklenen Sardes Sıralamayı Değiştirdi mi?
2025 yılında Sardes Antik Kenti ve Bintepeler Lidya Tümülüsleri UNESCO Dünya Miras Listesi'ne dahil edildi ve Türkiye'nin toplam kayıt sayısı 22'ye ulaştı. Sardes Manisa'da bulunduğundan Manisa'nın Dünya Mirası sayısı 1 oldu. Ancak Manisa'da ikinci bir kayıt bulunmadığından ortak birincilik değişmedi.
Neden İlk 5 İl Listesi Yapılmadı?
Çünkü gerçek veride yalnızca üç il 2 Dünya Mirası alanına sahip ve bunların üçü de eşit birinci durumda.
Bunların ardından 21 il 1'er alanla tamamen eşit durumdadır. Bu 21 ilden rastgele ikisini seçip “4. ve 5.” olarak göstermek yanıltıcı olur.
