Bir fındığın yolculuğu nerede başlar? Dalından koparıldığı bahçede mi, kurutulmak üzere serildiği yerde mi, yoksa bir avuç fındığın sobanın üzerinde kavrulmasıyla mı? Aslında hepsinde… Kimi zaman bir evin kış akşamına, kimi zaman bir çikolatanın içine, kimi zaman da binlerce kilometre uzaktaki bir ülkenin mutfağına kadar uzanır fındığın hikâyesi.
Karadeniz'de büyüyen biri için fındık, yalnızca bahçelerde yetişen ve hasat zamanı toplanan bir ürün değil. Benim için fındık kış akşamları demek. Sobanın üzerinde kavrulan fındık, hemen yanında duran çay… Fındıkların kabuklarını kırıp çayın yanına koymak, sohbetin arasında bir avuç daha almak. Fakat benim hayatımda yeri olan bu küçük alışkanlığın arkasında, dünyanın pek çok ülkesine uzanan büyük bir üretim ve ticaret hikâyesi var.
Fındık ağacı, kendine özgü iklim koşullarını sever. Ilıman iklimin hâkim olduğu, nemin ve yağışın yeterli olduğu bölgelerde yetişir. Türkiye’de özellikle Karadeniz kıyıları boyunca uzanan fındık bahçeleri de bu koşullar sayesinde dünyanın önemli üretim alanlarından biri hâline gelmiştir.
Fındık yetiştiriciliği, özünde sabır isteyen bir iş. Yıl boyunca süren bakımın ardından yaz sonuna doğru hasat zamanı gelir. Dalların arasındaki fındıklar binbir zahmetle toplanır. Ancak hasat, fındık bahçesinden ayrılınca bitmez. Akşam olduğunda evlerin önünde başka bir telaş başlar. Fındıklar çuvallarla evin önüne taşınır, ardından patoz makinesinin gelmesi beklenir. Gün boyunca toplanan fındıklar, patozun içinden geçirilerek dallarından ve yeşil zuruflarından ayrılır. Makinenin sesi, fındık mevsiminde köylerin akşamlarına karışan tanıdık seslerden biridir.
Patozdan çıkan fındıklar kurutulmak üzere serilir. Kuruyan ürünler daha sonra boyutlarına ve kalitelerine göre ayrılır; iç fındık hâline getirilerek ya da kabuklu şekilde işlenmek üzere tesislere gönderilir. Burada fındığın sonraki yolculuğu başlar. Çünkü her fındık doğrudan bir sofraya gitmez. Bir kısmı paketlenerek tüketiciye ulaşırken önemli bir bölümü gıda sanayisinin ham maddesine dönüşür.
Fındığın dünya mutfaklarında bu kadar geniş yer bulmasının nedenlerinden biri, farklı ürünlerle kolayca bir araya gelebilmesi. Çikolatadan pastacılığa, bisküviden dondurmaya kadar pek çok üründe kullanılıyor. Bu yüzden onu yalnızca kuruyemiş paketlerinde değil, dünyanın dört bir yanında üretilen pek çok yiyeceğin içinde görmemiz mümkün.
Özellikle çikolata üretiminde fındığın ayrı bir yeri var. Fındığın kendine özgü aroması, çikolatanın vazgeçilmez bir parçası. Bu nedenle fındık, yalnızca kuruyemiş olarak tüketilen bir ürün olmaktan çıkıp gıda endüstrisinin bir parçası hâline geliyor.
Üstelik fındığın kullanım alanı yalnızca tatlılarla sınırlı değil. Kavrulmuş fındık parçaları kahvaltılık ürünlerde, un hâline getirilmiş fındık hamur işlerinde, fındık yağı ise farklı gıda ürünlerinin içine girebiliyor. Aynı ürünün bu kadar farklı biçimlerde kullanılabilmesi, fındığa uluslararası pazarda önemli bir yer kazandırıyor.
Türkiye, dünya fındık üretiminde uzun yıllardır ilk sırada yer alıyor. Ülkemizde yetiştirilen fındığın önemli bir bölümü yurt dışına gönderiliyor. Özellikle Avrupa ülkeleri, Türk fındığının en çok tercih edildiği pazarlar arasında bulunuyor. Almanya, İtalya ve Fransa gibi ülkelerde çikolata ve şekerleme üretiminde kullanılan fındık, farklı gıda ürünlerinin hazırlanmasında da kullanılıyor.
Fındığın yurt dışındaki yolculuğu, bahçeden toplandığı andan çok farklı bir noktaya ulaşıyor. Hasat mevsiminde evlerin önünde patozdan geçirilen, kurutulup çuvallara doldurulan fındıklar; başka ülkelerde fabrikaların üretim bantlarından geçiyor. Bir kısmı çikolatanın içine karışıyor, bir kısmı pastalarda ve çeşitli tatlılarda kullanılıyor. Böylece Türkiye'de yetişen bir ürün, dünyanın farklı yerlerindeki sofralarda kendine yer buluyor.
Fındığın yolculuğuna bakınca tek bir ürünün birbirinden farklı hayatlara dokunduğuna şahit oluyoruz. Bir yerde geçim kaynağı, başka bir yerde üretim zincirinin önemli bir parçası, başka bir ülkede ise sevilen bir çikolatanın içindeki lezzet…
Benim içinse fındığın hikâyesi hâlâ sobanın üzerindeki o tavada başlıyor. Yanında demlenen çayla, kırılan kabukların sesiyle ve bir türlü bitmeyen sohbetlerle… Fakat bugün o fındığın yalnızca bizim soframızda olmadığını, dünyanın farklı yerlerinde bambaşka şekillerde karşımıza çıktığını da biliyorum.
Kaynakça
Bozoğlu, M., Başer, U., Kılıç Topuz, B. ve Alhas Eroğlu, N. (2019). Türkiye'de fındık piyasaları ve politikalarına genel bir bakış. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi, 22(5), 733–743.
Dağdemir, V. ve Yıldız, Ö. (2017). Sakarya ilinde fındık üretimi yapan işletmelerin kârlılık analizi ve pazarlama yapısı. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 48(1), 33–40.
Özdemir, M. (2003). Fındık hasadı ve hasat sonrası işlemleri ile fındık işlemesinde kritik kontrol noktaları tehlike analizi. Gıda, 28(1).
Yıldız, T. (2020). Türkiye'de fındık tarımında hasat-harman mekanizasyonu. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 16(1), 12–22.
Yorumlar
0